film amozeshi

porsesh v paasokh

ghavanin

garardadhae sharee bankha

aks film suot

amoozesh majazi

safhe nokhoost

ahkam

asnaf1

amoozesh karmandan bank

maghalat

amoozesh roohaneeoon

احکام و استفتائات بازاریابی شبکه ای

نظر مراجع عظام تقلید معاصر در خصوص فعالیت شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای ناسالم

اغلب مراجع عظام تقلید کسب درآمد از طریق بازاریابی شبکه‌ای را تحریم کرده‌اند؛ برخی مراجع هم (آیت‌الله‌العظمی شبیری زنجانی و آیت‌الله علوی گرگانی) برای حلال بودن فعالیت این شرکت‌ها شرط و شروطی گذاشته‌اند که در واقع بیان ویژگی‌های شرکت‌های بازاریابی سالم می‌باشد؛ بنابراین این دو بزرگوار هم بازاریابی شبکه‌ای ناسالم را تحریم کرده‌اند.

نظر مراجع به شرح ذیل است:

1- حضرت آیت‌الله خامنه‌ای مدظله‌العالی

در سایت اینترنتی معظم‌له مطلبی در مورد حکم بازاریابی شبکه‌ای یافت نشد اما در سایت هدانا چند سؤال شخصی که از طریق سایت معظم‌له استفتاء شده و کد رهگیری آن‌ها موجود است درج‌شده است که بدین شرح است:

1- سؤال: مدتى است در شرکتى که فعاليتش در زمينه بازاريابى شبکه‌اى است مشغول به کار شده‌ام. هرکسی براى ورود به شرکت بايد محصولاتى را خريدارى کند که در اين خريد ۲۱ درصد پورسانت به او تعلق مى‌‌گيرد. سپس چند نفر را به شرکت معرفى کرده و آن‌ها هم چند نفر ديگر را و همین‌طور تا آخر پيش مى‌‌رود.

ما به افرادى که به صورت مستقيم يا غيرمستقيم معرفى مى‌‌کنيم بايد آموزش بدهيم و شرکت هم مقدارى از سود خود را به عنوان پورسانت به ما مى‌‌دهد.

حکم اين پول چيست؟

البته لازم است بگويم اگر کسى که وارد شرکت مى‌شود هرماه خريد نکند پورسانتى هم به او تعلق نمى‌‌گيرد هرچند افراد شبکه او ميليون‌ها تومان خريد کرده باشند. در ضمن به ما مجوزى نشان دادند که تأييد مى‌‌کند کار شرکت به صورت قانونى است.

جواب) صورت شرعى ندارد و اين قبيل موارد بايد بر اساس قوانين مصوب مجلس شوراى اسلامى و مورد تأييد شوراى محترم نگهبان باشد و در صورت نبود چنين قانونى، لازم است از طريق مجارى آن اقدام شود.

2- سؤال: باسلام آیا درآمد به دست آمده از طریق شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای و چند سطحی مانند شرکت پنبه‌ریز حلال است یا خیر؟

جواب: در فرض سؤال درآمد به دست آمده حلال نیست و اکل مال به باطل است. [1]

3- یازده شرکت به طور رسمی با مجوز وزارت صنعت، معدن و تجارت مشغول بازاریابی شبکه‌ای هستند.

سیستم درآمدزایی این شرکت‌ها به صورت خرید و فروش خود فرد و تیم فروشی که ایجاد کرده می‌باشد (نوع و پلن درآمدزایی هر شرکت متفاوت است اما به طور کلی از سود شرکت به صورت درصدی درآمد کسب می‌شود)

اما بازاریابی شبکه‌ای نه در مجلس قانونی دارد نه شورای نگهبان نظری در مورد آن بیان کرده است مسئله اصلی این است که برخلاف گلدکوئیست، هم محصول وجود دارد (محصول هم مصرفی است هم به قیمت) و جدا از بحث اشتغال‌زایی به تولید ملی و برند کردن آن کمک می‌کند؛ افراد زیادی مشغول به این کار هستند که چون مجوز وزارت را دیده‌اند پیش خودشان این فکر را می‌کنند که پس از لحاظ شرعی حلال نیز می‌باشد.

آیا درآمد حاصل از این شغل حلال است یا خیر؟

[پاسخ]: به‌طور کلى بازاريابى شبكه‌اى صورت شرعی ندارد و اين قبيل موارد بايد بر اساس قوانين مصوب مجلس شورای اسلامی و مورد تأييد شورای محترم نگهبان باشد و در صورت نبود قانون هم لازم است از طريق مجاری قانونی اقدام شود و کسب درآمد از این طریق اشکال دارد. [2]

2- حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی مدظله‌العالی

1- پرسش: نظر حضرت‌عالی در مورد فعالیت‌های اقتصادی به صورت بازاریابی شبکه‌ای که تحت عناوین جدید و با تغییراتی در روش اجرا، رایج گردیده و بعضاً مدعی اخذ مجوزهای قانونی هستند چیست؟

پاسخ: تنها در صورتی که بازاریابی به صورت شبکه‌ای و زیرمجموعه‌ای نباشد و سود حاصله فقط به بازاریاب اول تعلق گیرد اشکالی ندارد و غیر آن اشکال دارد. البته ممکن است در طرح‌های جدید، بعضی از اشکالات این کار برطرف شده باشد ولی هنوز اشکال اصلی که استفاده بازاریاب‌های باواسطه می‌باشد و نوعی «اکل مال به باطل» است وجود دارد.

2- از نظر ما هرگونه بازاریابی شبکه‌ای خلاف شرع است و در این زمینه می‌توانید به کتاب (بازاریابی شبکه‌ای یا کلاه‌برداری مرموز) در بخش تألیفات سایت ما زیرشاخه فلسفه احکام مراجعه فرمایید.[3]

3- سلام‌علیکم: در مورد پرسشی که با کد رهگیری 9306010053 ثبت شده است، به اطلاع می‌رساند که مبالغی که به واسطه خریدهای سطوح دیگری به حساب شخص واریز می‌شود، به عنوان حق مدیریت و پیگیری برنامه‌ها، حضور در جلسات آموزش و خرید و عضوگیری و همچنین پیگیری خرید و ... است که شخص برای شرکت انجام می‌دهد. در واقع این شخص وکیل شرکت در جهت عضوگیری جدید و پیگیری مشکلات آن‌ها و واسطه میان شرکت و خریداران است. دریافت چنین مبلغی که با عنوان حق مدیریت آن را می‌شناسیم، باز هم اشکال دارد؟

4- با اهداء سلام و تحيت؛ فریب این‌گونه توجیهات را نباید خورد این‌ها صوری است و در واقع عرفاً کاری صورت نمی‌گیرد تا در مقابل عضوگیری سطوح دیگر مستحق دریافت اجرت باشد اگر واقعاً کار مثبتی انجام می‌شود می‌تواند در مقابل آن کارها حق‌الزحمه بگیرد.[4]

3- حضرت آیت‌الله سیستانی مدظله‌العالی

پرسش: نظر (معظم له) در مورد بازاریابی هرمی و بازاریابی شبکه‌ای چیست؟

پاسخ: حضرت آقا (مدظله) این‌گونه معاملات را اجازه و تصحیح نمی‌فرمایند.[5]

4- حضرت آیت‌الله نوری همدانی مدظله‌العالی

در مورد بازاریابی شبکه‌ای پولی که از طریق بازاریابی شبکه‌ای به دست می‌آید حلال است یا حرام؟

جواب: کسب درآمد از طریق مذکور جایز نیست.[6]

5- حضرت آیت‌الله وحید خراسانی مدظله‌العالی

سؤال: آیا بازاریابی شبکه‌ای صحیح است؟

جواب) بازاریابی شبکه‌ای بنا بر احتیاط واجب صحیح نیست و در این احتیاط واجب نمی‌توانید به کسی دیگر رجوع نمایید.[7]

6- حضرت آیت‌الله علوی گرگانی مدظله‌العالی

سئوال: مدتی است که شرکت های بازاریابی شبکه ای با سودهای مشخص اقدام به فعالیت میکنند و دراین حین جوانان به خصوص دانشجویان به آن کشیده شدند آیا فعالیت در این نوع شبکه ها جایز است؟

جواب: شرکت های بازاریابی اگر به صورت هرمی بوده باشند به این معنا که بواسطه معرفی زیر مجموعه توسط نفرات دوم و پایین تر به نفر اول هم پورسانتی داده شود، فعالیت در انها به نظر ما حرام می باشد.[8]

شرایط و قوانینی که در مملکت برای فعالیت‌های بازاریابی شبکه‌ای قرار داده شده است بسیار خوب است و موارد مختلفی از نگرانی‌های علما را برطرف کرده است اما باید به یک نکته توجه کامل داشت و آن این است که: ازنظر شرع مقدس هر پولی که رد و بدل می‌شود یا باید در مقابل کار و عملی باشد که دارای ارزش مادی و قابل‌احترام باشد و یا در مقابل تحویل کالا و یا خدمات باشد که در قالب عقد شرعی و بر اساس دستورات دینی باشد و بر همین اساس در فعالیت‌های بازاریابی چنانچه در مقابل فروش کالا و یا آموزش و یا کلاً هر عملی که در نزد عرف دارای ارزش مادی است و برای آن پول داده می‌شود، پولی دریافت شود و همچنین در راستای قوانین شرعی و مملکتی باشد این رد و بدل شدن پول مانعی ندارد اما اگر این عمل بدون انجام یکی از کارهای ذکرشده باشد این عمل حرام است و لذا در فعالیت‌های شبکه‌ای هرمی در مرحله اول فرد به واسطه معرفی نفر دیگر پورسانتی را دریافت می‌کند که این موضوع مانعی ندارد اما فرد دوم هم چنانچه فرد سومی را معرفی کند باز به شخص اول پورسانتی داده می‌شود که این پورسانت بدون انجام فعالیت خاصی توسط فرد اول است و حرام می‌باشد حال با این مقدمه در مورد شبکه‌های بازاریابی هم اگر به ازای فروش هر کالا و یا آموزش و یا فعالیت دارای ارزش مادی پولی به این بازاریاب داده شود مانعی ندارد اما اگر در مراحل بعدی افراد زیرشاخه بازاریابی کنند اما به این فرد اول هم پولی داده شود حرام است.[9]

7- حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی مدظله‌العالی

بازاریابی شبکه‌ای تنها در صورت وجود همه شرایط ذیل جایز است:

1. معامله در آن واقعی و واجد شرایط صحت باشد.

2. سود در مقابل کار حلال مثل معرفی مشتری - هرچند با واسطه - پرداخت شود.

3. تمام مراجع قانونی آن را مجاز بدانند و در عمل هم شرکت، قوانین را رعایت کند.

4. فاقد هرگونه مفسده اقتصادی باشد لذا بازاریابی شبکه‌ای اگر شبیه معاملات شرکت‌های هرمی مانند گلدکوئیست باشد اشکال دارد.

با توجه به توضیحات فوق، شاید مورد کمی از شرکت‌های این‌چنینی پیدا شود که ضوابط فوق در مورد آن‌ها موجود باشد. لذا توصیه اکید می‌شود، حتی در فرض جواز هم از چنین معاملاتی اجتناب شود بنابراین، احتیاط در ترک است.[10]

8- حضرت آیت‌الله صافی گلپایگانی مدظله‌العالی

سؤال: نظر جنابعالي در مورد درآمد حاصل از بازاريابي شبكه‌اي و هرمی چيست؟

جواب:. به طور کلّي دادن پول در مقابل دلالي فردي که مشتري را به صورت مستقيم معرفي مي‌کند تحت عنوان جعاله اشکال ندارد امّا چنانچه اينگونه پرداخت حقّ دلالي به صورت هرمي باشد به اين صورت که در هنگام معرّفي مشتري توسط نفرات بعدي به نفرات اول هم مبلغي بدهند، محلّ اشکال و اکل مال به باطل است. والله العالم.[11]

سؤال: یک شرکت داخلی فروش کتاب، برای عضویت مبلغی دریافت می‌کند و در ازای آن کتاب‌های درخواستی را با پست، مجانی ارسال می‌کند. همچنین اگر هر عضو، افراد دیگری را به عضویت شرکت ترغیب کند، به ازای هر دو نفر و با شرایط خاص، مبلغ دو هزار تومان به شخص معرفی کننده به عنوان حق بازاریابی پرداخت می‌کند. عضویت افراد به صورت شبکه‌‌ای ثبت می‌شود و هر شخص، دارای دو نفر زیرمجموعه می‌گردد. در صورت تشکیل یک زوج به عنوان زیرمجموعه یک شخص، دو هزار تومان به او و همه افرادی که بالاتر از او می‌باشند پرداخت می‌گردد. ضمن ارائه آدرس پایگاه اینترنتی این شرکت، تقاضا دارم نظر خود را درباره این مبلغ که به عنوان حق بازاریابی پرداخت می‌شود، بفرمایید.

جواب: این نوع معاملات صورت شرعی ندارند و اکل مال به باطل است چه به صورت کتاب باشد چه طلا چه غیره و وجوهی که شرکت یا اشخاص از این طریق به دست می‌آورند نمی‌توانند در آن‌ها تصرف کنند چون مالکش نیستند.[12]

 

bazaryabi shabakeee


[1]. اسسفتا از سایت اینترنتی مقام معظم رهبری  با کد پیگری 7157a5ede4c82ffa31af3616026e52c5

[2]. سایت مقام معظم رهبری با کد پیگری «a3473541181d02df.

[3]. استفتاء از سایت اینترنتی آیت الله مکارم شیرازی معظم له، با کد رهگیری: 9301250204.

[4].  استفتاء از سایت اینترنتی آیت الله مکارم شیرازی معظم له، با کد رهگیری: 9306030033

[5]. سایت اینترنتی آیت الله سیستانی 0840/http://www.sistani.org/persian/qa/

[6]. سایت اینترنتی آیت الله نوری همدانی به آدرس:  http://www.noorihamedani.com/en/faqs/index

[7]. سایت اینترنتی هدانا به آدرس: http://hadana.ir/

[8]. سایت اینترنتی آیت الله علوی گرگانی به آدرس:  http://www.gorgani.ir/?page=faq

[9].  http://sraj.ir/

[10].  استفتاء خصوصی کتبی از مراجع معظم تقلید به نقل از سایت رسمی احکام جامع به آدرس http://sraj.ir/

[11]. سایت اینترنتی آیت الله العظمی گلپایگانی به آدرس:  845#9http://saafi.com/news/

[12].  سایت اینترنتی هدانا به آدرس: http://hadana.ir/

 

اطلاعات موسسه

موسسه آموزش و تحقیقات کاربردی فقه اقتصادی طیبات، با همکاری جمعی از روحانیون دانش آموخته در علوم اقتصادی و کارشناس در موضوع فقه اقتصادی زیر نظر اساتید برجسته و صاحب نظر این رشته به منظور تامین نیاز علمی بخشهای مختلف اقتصادی کشور اعم از بانک، بورس، بیمه و بازار در زمینه «فقه کاربردی معاملات اسلامی»، فعالیت می کند. 
آدرس دفتر:  قم- خیابان انقلاب - کوچه 26-پلاک 6
تلفاکس: 37756752-025

ایمیل: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
سایت اینترنتی: www.،Tayebat.net